Najkrócej
Rehabilitacja medyczna (lecznicza) to zaplanowany proces leczenia, który przywraca możliwie pełną sprawność po chorobie, urazie lub operacji oraz zdolność do pracy i życia społecznego. Nie jest pojedynczym zabiegiem. To plan prowadzony przez zespół, którym kieruje lekarz specjalista rehabilitacji medycznej, a większość zajęć z pacjentem prowadzi fizjoterapeuta. Na NFZ cały proces zaczyna się od skierowania.
Na jakich zasadach opiera się rehabilitacja?
Polska szkoła rehabilitacji opiera ją na czterech zasadach: powszechności, wczesności, całościowym podejściu i ciągłości. Jej twórcami są m.in. Marian Weiss i Aleksander Hulek, a za twórców współczesnej rehabilitacji uznaje się Howarda Ruska i w Polsce Wiktora Degę. Rehabilitacja jest częścią leczenia na równi z innymi metodami i współdecyduje o jego efekcie.
- Powszechność: prawo do rehabilitacji nie zależy od rozpoznania, wieku ani rokowania.
- Wczesność: proces zaczyna się jak najwcześniej.
- Całościowe podejście: zespół zajmuje się wszystkimi sferami pacjenta i łączy wiele metod.
- Ciągłość: rozpoczęty proces trwa do jego zakończenia.
Wczesny start nie oznacza forsowania bólu. Rada „przetrenuj ból” jest po prostu zła.
Jakie są rodzaje rehabilitacji?
Rehabilitację dzieli się według celu na leczniczą, zawodową i społeczną oraz według obszaru ciała, którego dotyczy.
Rehabilitacja lecznicza (medyczna), zwana też leczeniem usprawniającym albo usprawnianiem, przywraca funkcje ciała po chorobie, urazie lub operacji. Na NFZ finansowana jest właśnie rehabilitacja lecznicza.
Rehabilitacja zawodowa pomaga wrócić do pracy albo się przekwalifikować, gdy stan zdrowia nie pozwala na dawne obowiązki. Reguluje ją ustawa z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Rehabilitacja społeczna dotyczy samodzielności w codziennym życiu i udziału w życiu społecznym.
Według obszaru rehabilitację dzieli się na cztery grupy, a Fizjomat zajmuje się głównie narządem ruchu.
| Obszar | Dla kogo (przykłady) |
|---|---|
| Narząd ruchu (ortopedyczna) | Urazy, operacje, endoprotezy |
| Neurologiczna (neurorehabilitacja) | Udar, choroba Parkinsona, stwardnienie rozsiane, urazy czaszkowo-mózgowe |
| Kardiologiczna | Choroby układu krążenia |
| Pulmonologiczna | Choroby płuc, zapobieganie niewydolności oddechowej |
Kto prowadzi rehabilitację?
Plan ustala lekarz specjalista rehabilitacji medycznej (w Polsce to specjalizacja lekarska), a większość zajęć prowadzi fizjoterapeuta. Skład zespołu interdyscyplinarnego zależy od schorzenia. Najszerszy bywa w neurorehabilitacji.
| Specjalista | Co robi w procesie |
|---|---|
| Lekarz specjalista rehabilitacji medycznej | Bada pacjenta, ustala program usprawniania, wystawia skierowania, recepty i wnioski na sprzęt ortopedyczny |
| Fizjoterapeuta | Prowadzi kinezyterapię i fizykoterapię, stosuje terapię manualną, uczy ćwiczeń do samodzielnego wykonywania |
| Terapeuta zajęciowy | Ćwiczy z pacjentem czynności dnia codziennego |
| Psycholog | Wspiera w przewlekłej chorobie i po urazie (to część tzw. rehabilitacji psychologicznej) |
| Logopeda | Pracuje nad mową i połykaniem, głównie w neurorehabilitacji |
| Pielęgniarka | Opiekuje się pacjentem na oddziale stacjonarnym |
Jak przebiega rehabilitacja?
Zaczyna się od oceny lekarskiej i planu, potem są zabiegi i ćwiczenia z kontrolą postępów, a kończy się samodzielnym programem w domu.
- Kwalifikacja. Lekarz poradni rehabilitacyjnej bada pacjenta i ocenia stan zdrowia oraz funkcje.
- Plan. Lekarz ustala program usprawniania i dobiera formę oraz cykl zabiegów. W uzasadnionych przypadkach kieruje do ośrodka dziennego albo na rehabilitację w domu.
- Terapia. Podstawą jest kinezyterapia, czyli leczenie ruchem. Uzupełniają ją wybrane zabiegi fizykoterapii i masaż.
- Ocena postępów. Fizjoterapeuta sprawdza efekty i zmienia obciążenie.
- Samodzielne ćwiczenia. Pacjent kontynuuje program w domu i wraca do zwykłej aktywności.
O przejściu do kolejnego etapu nie decyduje data w kalendarzu. Wolę pytać fizjoterapeutę o kryterium niż o termin: czy zakres ruchu jest już pełny, czy po wysiłku nie ma obrzęku, czy ból następnego dnia nie rośnie. To pytania do fizjoterapeuty, a nie normy, bo przy każdym urazie i każdej operacji kryteria ustala prowadzący.
Gdzie odbywa się rehabilitacja?
Rehabilitacja lecznicza na NFZ ma cztery formy: ambulatoryjną, domową, dzienną i stacjonarną.
| Forma | Gdzie | Dla kogo zwykle |
|---|---|---|
| Ambulatoryjna | Przychodnia lub poradnia | Pacjent, który sam dochodzi do placówki |
| Domowa | W domu pacjenta | Pacjent, który nie może dojść do placówki |
| Dzienna | Ośrodek dzienny lub oddział dzienny | Pacjent na codzienne zajęcia, bez noclegu |
| Stacjonarna | Oddział rehabilitacyjny w szpitalu | Pacjent przyjęty na pobyt w szpitalu |
Te same formy są dostępne prywatnie, bez skierowania. Zasady przyznawania i załatwiania rehabilitacji domowej na NFZ opisuje osobny tekst.
Ile trwa rehabilitacja?
To zależy od rozpoznania i formy. Jedna seria zabiegów na NFZ to 10 dni zabiegowych z maksymalnie 5 zabiegami dziennie (dane NFZ). Przy schorzeniu wymagającym długotrwałej rehabilitacji poradnia może prowadzić pacjenta na jednym skierowaniu do czasu poprawy, najdłużej 12 miesięcy od rozpoczęcia leczenia.
Czym rehabilitacja różni się od fizjoterapii?
Fizjoterapia to zestaw metod leczenia ruchem i bodźcami fizycznymi, a rehabilitacja to szerszy proces zespołowy, w którym fizjoterapia jest główną, ale nie jedyną częścią.
- Rehabilitacja: cały proces z lekarzem i zespołem, od oceny po powrót do aktywności.
- Fizjoterapia: metody stosowane przez fizjoterapeutę, w tym kinezyterapia, czyli leczenie ruchem, fizykoterapia i masaż.
„Rehabilitant” to potoczne określenie, a nazwa zawodu to fizjoterapeuta. Fizjoterapeuta nie jest lekarzem. Czym jego uprawnienia różnią się od lekarskich, wyjaśnia tekst czy fizjoterapeuta to lekarz.
Jak zacząć rehabilitację na NFZ?
Pierwszym krokiem jest skierowanie na rehabilitację od lekarza ubezpieczenia zdrowotnego. Wystawić je może także lekarz rodzinny. Według NFZ skierowanie trzeba zarejestrować w zakładzie rehabilitacji najpóźniej 30 dni od dnia wystawienia.
Kiedy przerwać ćwiczenia i skontaktować się z lekarzem?
Przerwij ćwiczenia i skontaktuj się z prowadzącym lekarzem, gdy pojawi się objaw spoza zwykłego zmęczenia mięśni. Przy objawach neurologicznych szukaj pomocy pilnie.
- nagły, silny ból
- drętwienie
- osłabienie nóg
- kłopot z oddawaniem moczu
- po operacji: gorączka, zaczerwienienie lub wyciek z rany, nagły obrzęk łydki
