Najkrócej
Złamanie kostki to przerwanie ciągłości kostki bocznej (dolnego końca kości strzałkowej), kostki przyśrodkowej albo tylnej krawędzi piszczeli. Najczęściej pęka kostka boczna. O leczeniu decyduje stabilność stawu: złamanie stabilne, bez przemieszczenia, leczy się gipsem lub ortezą, a niestabilne operacyjnie. Kość zrasta się zwykle w 6–8 tygodni, rehabilitacja trwa dłużej.
Jak rozpoznać złamanie kostki?
Silny ból zaraz po urazie i kłopot ze stanięciem na nodze każą podejrzewać złamanie, a pewność daje dopiero RTG.
Typowe objawy to:
- silny ból od razu po urazie, często z wrażeniem, że coś „strzeliło”,
- obrzęk, który narasta w pierwszych godzinach,
- zasinienie wokół stawu skokowego,
- trudność ze stanięciem na stopie albo jej niemożność,
- deformacja stawu, gdy odłamy się przemieściły.
Chodzenie nie wyklucza złamania, bo przy części złamań bocznych chód bywa możliwy. Na SOR trzeba jechać od razu, gdy pojawia się drętwienie palców, stopa jest ustawiona nienaturalnie albo nad złamaniem jest rana. Rana oznacza złamanie otwarte, które wymaga natychmiastowej interwencji chirurgicznej. Drętwienie i zmiana ustawienia stopy to sygnał, że trzeba sprawdzić ukrwienie i unerwienie.
Jakie są rodzaje złamań kostki?
O rodzaju decyduje to, która kostka pękła i ile ich pękło. Kostka boczna to dolny koniec kości strzałkowej po zewnętrznej stronie stawu skokowego. Kostka przyśrodkowa jest częścią kości piszczelowej po stronie wewnętrznej, a kostka tylna to tylna krawędź piszczeli. Strzałkę z piszczelą spina nad stawem więzozrost piszczelowo-strzałkowy, a jego stan wpływa na dalsze leczenie.
Złamanie powstaje najczęściej w wyniku urazu skrętnego stopy pod obciążeniem. Według leki.pl złamania kostki to ok. 9–10% wszystkich złamań, a upadki to ok. 55% ich przyczyn. Najczęściej dotyka młodych mężczyzn w wieku 15–24 lata i kobiet po 65. roku życia.
| Rodzaj | Co jest złamane | Typowe leczenie |
|---|---|---|
| Jednokostkowe | najczęściej kostka boczna, rzadziej przyśrodkowa | zależy od stabilności: gips lub orteza albo operacja |
| Dwukostkowe | kostka boczna i przyśrodkowa | operacja |
| Trójkostkowe | kostka boczna, przyśrodkowa i tylna | operacja; bywa połączone ze zwichnięciem stawu |
Złamanie kostki bocznej to najczęstszy rodzaj, zwykle jednokostkowy, a jego leczenie zależy od wysokości szczeliny złamania względem więzozrostu (klasyfikacja Danisa-Webera, rozpisana niżej). Złamanie trójkostkowe bywa połączone ze zwichnięciem stawu skokowego. Objawia się bardzo silnym bólem i dużym obrzękiem, a chory nie może stanąć na nodze. Taki uraz wymaga pilnej konsultacji ortopedycznej. Złamanie kostek jest śródstawowe, więc odłamy trzeba ułożyć anatomicznie.
Jak lekarz rozpoznaje złamanie?
Rozpoznanie opiera się na badaniu i RTG stawu skokowego w trzech projekcjach: przednio-tylnej, bocznej i na więzozrost. Dalsze badania zależą od tego, co pokaże zdjęcie:
- zdjęcie całego podudzia, gdy lekarz podejrzewa wysokie złamanie strzałki (złamanie Maisonneuve’a),
- zdjęcia stresowe, gdy RTG nic nie wykazuje, a podejrzane jest uszkodzenie więzozrostu,
- tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny przy złamaniach złożonych oraz do oceny więzadeł i chrząstki.
Czyste RTG nie zawsze kończy diagnostykę, bo uszkodzony więzozrost bywa na zwykłym zdjęciu niewidoczny. Kolejne badanie uzupełnia obraz, a nie podważa pierwszego zdjęcia.
Kiedy złamanie kostki wymaga operacji?
Operacja jest potrzebna, gdy staw jest niestabilny. Wskazują na to przemieszczenie odłamów, każde przemieszczenie kostki przyśrodkowej, uszkodzony więzozrost, złamanie dwu- lub trójkostkowe i złamanie otwarte. Kostkę boczną z bardzo niewielkim przemieszczeniem można leczyć bez operacji.
Klasyfikacja Danisa-Webera dzieli złamania kostki bocznej według położenia szczeliny względem więzozrostu:
| Typ | Poziom szczeliny | Typowe leczenie |
|---|---|---|
| Weber A | poniżej więzozrostu | często leczony nieoperacyjnie |
| Weber B | na wysokości więzozrostu, typ najczęstszy | większość wymaga operacji |
| Weber C | powyżej więzozrostu, zawsze z rozerwaniem więzozrostu | operacja nawet bez przemieszczenia |
Operacja polega na zespoleniu odłamów płytą i śrubami. Płytka na kostce bocznej stabilizuje złamanie, a chirurg nastawia odłamy i przywraca kształt stawu. O usunięciu zespolenia decyduje chirurg. Decyzję o operacji podejmuje ortopeda prowadzący, po badaniu i ocenie zdjęć.
Jak wygląda leczenie bez operacji?
Dotyczy złamań stabilnych, bez przemieszczenia: Weber A i części Weber B. Obejmuje unieruchomienie w gipsie albo ortezie, kule łokciowe z odciążeniem nogi i kontrolne RTG, które sprawdzają ustawienie odłamów.
Ile trwa leczenie złamania kostki?
Kość zrasta się zwykle w 6–8 tygodni, a przy złamaniach złożonych leczenie trwa kilka miesięcy. Pełna sprawność wraca dopiero po zakończeniu rehabilitacji.
| Wariant | Unieruchomienie i odciążenie | Zrost | Uwagi |
|---|---|---|---|
| Leczenie zachowawcze, bez przemieszczenia | gips ok. 8 tygodni | 6–8 tygodni | kule, kontrolne RTG |
| Po operacji | brak pełnego obciążenia przez 4–6 tygodni | 6–8 tygodni | śruby i płytki bywają usuwane później |
| Złamanie złożone | ustala lekarz | kilka miesięcy | wymaga dłuższej rehabilitacji |
Niektóre ośrodki po zespoleniu płytami stosują zamiast gipsu samą ortezę przez 2–3 tygodnie.
Kiedy można obciążać nogę?
Gdy lekarz po kontroli zrostu na to pozwoli. Po operacji obciążenie rośnie stopniowo, od częściowego do pełnego, a pełne jest w większości przypadków możliwe mniej więcej w czasie zrostu.
Jak wygląda rehabilitacja po złamaniu kostki?
Rehabilitacja przechodzi przez cztery etapy, a do kolejnego przechodzi się po spełnieniu kryteriów. Ma przywrócić zakres ruchu, siłę mięśni, stabilizację i wzorzec chodu. Bez niej grozi sztywność stawu. Pytaj fizjoterapeutę o warunek przejścia, nie o datę powrotu do biegania.
- Okres unieruchomienia. W gipsie pracują palce, kolano i biodro, a mięśnie uda wzmacniają ćwiczenia izometryczne. Uniesienie nogi ogranicza obrzęk. Kryterium przejścia dalej: zgoda lekarza po kontrolnym RTG.
- Odzyskiwanie ruchu i nauka chodu. Ćwiczysz zakres ruchu stawu skokowego, w tym zgięcie grzbietowe, i przechodzisz z kul do chodu bez kul. Kryterium: chód bez utykania, a obrzęk nie narasta po dniu na nogach.
- Siła i równowaga. Program obejmuje wspięcia na palce, stanie na jednej nodze i ćwiczenia czucia głębokiego (propriocepcji). Kryterium: porównywalna siła i stabilność obu nóg w ocenie fizjoterapeuty.
- Powrót do aktywności. Stopniowo wracają bieg, skoki i zmiany kierunku. O tempie decyduje ocena fizjoterapeuty.
Czym złamanie różni się od skręcenia kostki?
Skręcenie uszkadza więzadła, a złamanie przerywa ciągłość kości. Objawy bywają podobne, więc rozstrzyga RTG. Różnica ma konsekwencje dla leczenia: więzadła się goją, a kość musi się zrosnąć. Kryteria zdjęcia, stopnie skręcenia i rehabilitację więzadeł opisuje tekst o skręceniu kostki.
Jakie powikłania mogą wystąpić po złamaniu kostki?
Powikłania dzielą się na wczesne i późne:
- wczesne: zakażenie, zespół przedziałowy, zbyt ciasny gips, zaburzenia krążenia,
- późne: sztywność, przewlekły ból, zwyrodnienie stawu skokowego.
Przed terminem kontroli trzeba wrócić do lekarza, gdy:
- narasta ból pod gipsem,
- drętwieją lub sinieją palce,
- pojawia się gorączka,
- z rany sączy się wysięk.
Ile trwa zwolnienie lekarskie po złamaniu kostki?
Zależy od sposobu leczenia i rodzaju pracy, a długość zwolnienia ustala lekarz. Przy pracy fizycznej i stojącej powrót zwykle następuje po odzyskaniu pełnego obciążenia nogi.
Jak dostać rehabilitację na NFZ po złamaniu?
Potrzebne jest skierowanie na rehabilitację od ortopedy albo lekarza POZ. Najlepiej poprosić o nie przed zdjęciem unieruchomienia, bo kolejki bywają długie. Jak zarejestrować skierowanie, opisuje wpis o skierowaniu na rehabilitację.
