Najkrócej
Naderwanie mięśnia to częściowe przerwanie włókien mięśniowych, czyli uraz II stopnia, leżący między naciągnięciem a zerwaniem. Leczenie trwa zwykle 3-6 tygodni, ale czas zależy od rozległości uszkodzenia i od tego, który mięsień ucierpiał. Do sportu wraca się, gdy wraca siła, a bieg przestaje boleć, nie po dacie z kalendarza. Trzask z utratą siły albo niemożność obciążenia nogi to powód do pilnej wizyty u lekarza.
Co to jest naderwanie mięśnia?
Do naderwania dochodzi, gdy mięsień jest rozciągany w trakcie skurczu, a część jego włókien mięśniowych nie wytrzymuje obciążenia i pęka. Najczęściej dzieje się to w połączeniu mięśniowo-ścięgnistym, czyli tam, gdzie brzusiec mięśnia przechodzi w ścięgno. W nazewnictwie medycznym ten sam uraz bywa opisywany jako nadwyrężenie II stopnia.
Uraz wywołuje gwałtowny ruch: przyspieszenie, nagłe zatrzymanie, zmiana kierunku albo skok. Do naderwania nie trzeba sportu, bo wystarczy szarpnięcie przy codziennej czynności. Najczęściej cierpią mięśnie kończyn dolnych: grupa kulszowo-goleniowa z tyłu uda, mięsień czworogłowy uda i mięsień brzuchaty łydki.
Naciągnięcie, naderwanie czy zerwanie?
Różnią się zakresem uszkodzenia: naciągnięcie obejmuje pojedyncze włókna, naderwanie część mięśnia, a zerwanie cały jego przekrój.
| Stopień | Co dzieje się z włóknami | Objawy | Siła |
|---|---|---|---|
| I, naciągnięcie | uszkodzona niewielka część włókien | ból przy napinaniu i rozciąganiu | niewielki spadek |
| II, naderwanie | przerwana część włókien | ból, obrzęk, krwiak, tkliwość | umiarkowany spadek |
| III, zerwanie | przerwany cały przekrój mięśnia | silny ból, niemożność wykonania ruchu | utrata funkcji |
Granicę między naciągnięciem a naderwaniem wyznacza się umownie przy ok. 5% przerwanych włókien. W praktyce na naderwanie wskazują spadek siły i krwiak, a stopień uszkodzenia potwierdza lekarz badaniem oraz USG lub rezonansem. Nowsze klasyfikacje oparte na rezonansie dzielą urazy drobniej niż trzy stopnie, więc opis badania może używać innej skali.
Jakie są objawy naderwania mięśnia?
Typowy objaw to nagły, kłujący ból w chwili ruchu, po którym szybko dochodzi do osłabienia siły. Pozostałe sygnały to:
- obrzęk w miejscu urazu,
- krwiak, czyli siniak, który może pojawić się później,
- tkliwość przy dotyku,
- ból nasilający się przy napinaniu i rozciąganiu mięśnia,
- trudność w chodzeniu lub obciążeniu kończyny.
Od zakwasów odróżnia to moment: zakwasy odzywają się dopiero następnego dnia po wysiłku, a przy naderwaniu ból zaczyna się w chwili urazu i zmusza do zatrzymania.
Ile trwa leczenie naderwanego mięśnia?
Naderwanie mięśnia goi się orientacyjnie 3-6 tygodni. To przedział, nie obietnica. Ból słabnie wcześniej, niż kończy się gojenie, więc jego brak nie oznacza jeszcze gotowości do sportu.
| Stopień | Orientacyjny czas gojenia |
|---|---|
| I, naciągnięcie | 1-3 tygodnie |
| II, naderwanie | 3-6 tygodni |
| III, zerwanie | 3-6 miesięcy, czasem z operacją |
Czas wydłużają cztery rzeczy: rozległość uszkodzenia, rodzaj mięśnia, zbyt wczesne obciążenie i wcześniejszy uraz tego samego mięśnia. Mięsień dwustawowy, czyli pracujący nad dwoma stawami, jak tył uda, regeneruje się dłużej. Naciągnięcie obciążone zbyt szybko może przejść w naderwanie, a źle zagojony mięsień łatwiej ulega kolejnym urazom.
Czy naderwany mięsień sam się zagoi?
Tak, mięsień regeneruje się sam, ale nie zrasta się jak kość: uaktywniają się komórki satelitarne, które dzielą się i odbudowują włókna. Bez stopniowego obciążania może zagoić się mniej elastyczną blizną i łatwiej o nawrót. Całkowite zerwanie bywa leczone operacyjnie.
Co robić w pierwszych dniach po urazie?
Zaraz po urazie chroń mięsień, unieś kończynę i uciskaj ją opaską, a z rozciąganiem poczekaj 2-3 dni. To schemat PEACE & LOVE (Dubois i Esculier, British Journal of Sports Medicine, 2020), który zastąpił starsze RICE. Schemat odradza też na tym etapie leki przeciwzapalne, bo mogą zakłócać gojenie. Stopniowe obciążanie i ćwiczenia wprowadza się dopiero później.
- Przerwij wysiłek od razu, także gdy ból wydaje się znośny.
- Odciąż kończynę i ogranicz chodzenie do niezbędnego.
- Unieś kończynę, gdy siedzisz lub leżysz.
- Załóż elastyczną opaskę z umiarkowanym uciskiem.
- Nie rozciągaj mięśnia i nie sprawdzaj go sprintem.
Chłodzenie może łagodzić ból, ale nie leczy uszkodzenia.
Rada „przetrenuj ból” to wtedy najprostsza droga do pogłębienia urazu. Pytanie „czy już przeszło” zadawaj dopiero wtedy, gdy zwykły chód przestaje boleć.
Jaki lek i maść na naderwany mięsień?
Na ból doraźnie sięgnij po lek przeciwbólowy dobrany z farmaceutą lub lekarzem. Nowsze zalecenia ostrożnie podchodzą do leków przeciwzapalnych (NLPZ) tuż po urazie, więc nie bierz ich automatycznie. Maść działa na ból, nie na odbudowę włókien.
Czy naderwany mięsień można masować?
Nie w pierwszych dniach, gdy narastają obrzęk i krwiak. Później delikatną pracę na tkankach wprowadza fizjoterapeuta.
Jak wygląda rehabilitacja i powrót do treningu?
Rehabilitacja przechodzi od ochrony do stopniowanego obciążania, a do kolejnego etapu przechodzisz po spełnieniu kryterium, nie po upływie dni. Do biegu wracasz, gdy chód i codzienne ruchy nie bolą, a siła jest zbliżona do zdrowej strony.
- Ochrona: odciążenie i ucisk z pierwszych dni. Przejście dalej: chód nie boli.
- Ruch i lekkie napinanie: ruch w bezbolesnym zakresie i ćwiczenia izometryczne, czyli napinanie mięśnia bez ruchu w stawie. Przejście dalej: pełny zakres ruchu bez bólu.
- Wzmacnianie: kinezyterapia, czyli stopniowane ćwiczenia wzmacniające i rozciągające z narastającym obciążeniem. Przejście dalej: siła zbliżona do drugiej nogi.
- Bieg i sport: najpierw trucht, potem pełny trening, sprint na końcu. Przejście dalej: bieg bez bólu.
Nawroty są częste, więc pośpiech na etapach 3 i 4 się nie opłaca. Przy tym urazie wolę kryteria niż daty.
Naderwany mięsień łydki
W łydce najczęściej pęka mięsień brzuchaty przy wybiciu lub nagłym starcie. Daje ból w połowie łydki i trudność ze wspięciem na palce. Brzuchaty jest częścią mięśnia trójgłowego łydki i razem z płaszczkowatym przechodzi w ścięgno Achillesa.
Uczucie kopnięcia w piętę i brak siły odbicia wskazują na zerwanie ścięgna Achillesa, a to powód, by jechać do ortopedy tego samego dnia.
Naderwany mięsień uda: ile trwa leczenie?
Tył uda (grupa kulszowo-goleniowa, w tym mięsień dwugłowy uda) i mięsień czworogłowy uda goją się w przedziałach z tabeli czasu gojenia. Tył uda częściej nawraca, więc etap biegu wymaga cierpliwości.
Ostry uraz ma swój moment: wiesz, kiedy to się stało. Ból narastający z treningu na trening, bez momentu urazu, to raczej przeciążenie, jak kolano biegacza, a nie naderwanie.
Naderwanie mięśnia pleców i pośladka
Naderwanie w plecach lub pośladku daje ból przy wstawaniu, schylaniu i siedzeniu. Przy urazie mięśnia pośladkowego średniego ból może promieniować do dolnej części pleców lub nogi. Leczy się go według tych samych zasad co udo: ochrona, potem stopniowane ćwiczenia i fizjoterapia.
Ból pleców bez urazu częściej ma jednak inną przyczynę. Jeśli zaczął się po schyleniu, bez wyraźnego szarpnięcia, sprawdź, czy to nie nagły postrzał w lędźwiach.
Kiedy z naderwaniem do lekarza?
Pilnie, na SOR albo do ortopedy tego samego dnia, jedź w tych sytuacjach:
- trzask w mięśniu i natychmiastowa utrata siły,
- widoczne wgłębienie albo „kulka” w mięśniu,
- niemożność obciążenia nogi,
- obrzęknięta, ciepła i bolesna łydka bez żadnego urazu (podejrzenie zakrzepicy żył głębokich).
W ciągu kilku dni zgłoś się do lekarza POZ lub fizjoterapeuty, gdy ból nie słabnie albo chcesz potwierdzić stopień uszkodzenia przed powrotem do sportu.
USG zleca lekarz. Gdy uraz wymaga serii ćwiczeń pod okiem fizjoterapeuty, następnym krokiem jest skierowanie na rehabilitację z NFZ. Ten tekst ma charakter edukacyjny i nie zastępuje badania lekarskiego.
Jak nie naderwać mięśnia ponownie?
Rozgrzewka przed szybkim wysiłkiem, stopniowe zwiększanie obciążeń i wzmacnianie mięśni zmniejszają ryzyko kolejnego urazu. Ryzyko podnoszą brak rozgrzewki, zmęczenie, dysbalans mięśniowy i przebyty uraz tego samego mięśnia.
