Najkrócej
Skręcenie kostki to naciągnięcie albo naderwanie więzadeł stawu skokowego, zwykle bocznych, bez przemieszczenia kości. O tym, czy wystarczy postępowanie domowe, decyduje to, czy da się zrobić 4 kroki i czy kość jest bolesna przy ucisku. Gdy nie da się ich zrobić albo kość boli przy ucisku, potrzebne jest RTG. Lekkie skręcenie goi się zwykle w 1–3 tygodnie.
Co dzieje się w stawie przy skręceniu kostki?
Stopa wykręca się do wewnątrz (to inwersja, czyli supinacja), a boczne więzadła stawu skokowego się rozciągają albo naderywają. Kości zostają na swoich miejscach. Zwykle dzieje się to przy upadku ze schodów, zsunięciu z krawężnika albo wejściu stopą w zagłębienie.
Najbardziej obciążone są trzy więzadła po zewnętrznej stronie, czyli przy kostce bocznej:
- ATFL, więzadło skokowo-strzałkowe przednie: najsłabsze, więc uszkadza się najczęściej,
- CFL, więzadło piętowo-strzałkowe: uszkadza się po ATFL,
- PTFL, więzadło skokowo-strzałkowe tylne: uszkadza się po CFL.
To tłumaczy, dlaczego boli zwykle na zewnątrz. W opisach ortopedycznych ponad 90% skręceń to mechanizm supinacyjny, a tylko ok. 5% pronacyjny, gdy stopa wywija się na krawędź wewnętrzną. Ból po stronie wewnętrznej jest więc rzadszy.
Jakie są objawy skręcenia kostki?
Objawy skręcenia pojawiają się w ciągu godzin od urazu:
- ból po stronie bocznej stawu, w okolicy kostki bocznej,
- obrzęk, który narasta w kolejnych godzinach,
- krwiak, czyli zasinienie,
- ból przy obciążaniu nogi,
- ograniczenie ruchu w stawie.
Objawy późne wskazują, że staw nie wrócił do formy. Jest to niestabilność stawu skokowego: stopa „ucieka” na boki na nierównym podłożu i kostka skręca się od byle potknięcia. Taki sygnał warto pokazać fizjoterapeucie.
Stopnie skręcenia kostki
Skręcenia dzieli się na trzy stopnie, od naciągnięcia więzadeł po ich całkowite przerwanie, a stopień ocenia lekarz lub fizjoterapeuta w badaniu. Lekkie skręcenie to stopień pierwszy.
| Stopień | Co się uszkadza | Typowe objawy | Chodzenie |
|---|---|---|---|
| 1. | Naciągnięcie więzadeł | Niewielki ból i obrzęk, bez niestabilności | Możliwe, ostrożnie |
| 2. | Częściowe zerwanie więzadeł i uszkodzenie torebki stawowej | Znaczny ból, wyraźny obrzęk, częściowa niestabilność | Z utykaniem |
| 3. | Całkowite przerwanie więzadeł i torebki | Niestabilność, duży obrzęk | Trudne |
Stopnia nie da się pewnie ustalić samemu w pierwszych godzinach, bo obrzęk dopiero narasta i maskuje obraz urazu.
Co robić od razu po skręceniu kostki?
Przerwij ruch, odciąż nogę, schłodź kostkę i unieś ją. Domowe sposoby opierają się na schemacie RICE (odpoczynek, chłodzenie, ucisk, uniesienie), który Medycyna Praktyczna opisuje jako postępowanie w ostrej fazie, czyli przez pierwsze 2–3 dni.
- Przerwij aktywność i odciąż nogę. Gdy chodzenie boli, użyj kul łokciowych.
- Chłodź kostkę 15–20 minut zimnym okładem owiniętym w materiał. Lodu nie przykładaj bezpośrednio do skóry.
- Uciśnij staw opaską elastyczną, ortezą lub stabilizatorem.
- Połóż się i unieś nogę powyżej poziomu serca.
Nowsze podejście to protokół PEACE & LOVE (Dubois i Esculier, British Journal of Sports Medicine 2019). W pierwszych dniach obejmuje on ochronę, uniesienie, unikanie leków przeciwzapalnych, ucisk i edukację. Potem dochodzą stopniowe obciążanie, optymizm, ćwiczenia wytrzymałościowe i ćwiczenia. To, czy sięgać po jakiekolwiek leki, ustal z lekarzem lub farmaceutą.
Kiedy skręcona kostka wymaga RTG lub SOR?
O zdjęciu decydują reguły ottawskie, opracowane przez Stiella i współpracowników (Annals of Emergency Medicine 1992, JAMA 1993). Przy bólu w okolicy kostek RTG wykonuje się, gdy występuje co najmniej jedno z poniższych:
- bolesność kości przy ucisku na tylnej krawędzi lub szczycie kostki bocznej (dolne 6 cm),
- to samo dla kostki przyśrodkowej,
- niemożność zrobienia 4 kroków zaraz po urazie i w czasie badania,
- dla stopy: bolesność podstawy V kości śródstopia lub kości łódkowatej.
Czułość tych reguł w wykluczaniu złamania jest bliska 100% (metaanaliza Bachmanna i współpracowników, BMJ 2003), więc pozwalają ograniczyć zbędne zdjęcia. RTG wyklucza złamanie. Do oceny samych więzadeł służą USG i rezonans magnetyczny (MR). U dzieci uraz podobny do skręcenia bywa złamaniem chrząstki wzrostowej, dlatego dziecko z bolącą kostką lepiej pokazać lekarzowi.
Na SOR jedź od razu, gdy pojawi się którykolwiek z sygnałów:
- deformacja stawu,
- niemożność obciążenia stopy,
- bardzo silny ból i szybko narastający obrzęk,
- drętwienie stopy,
- zimna lub blada stopa.
Do lekarza zgłoś się także wtedy, gdy po kilku dniach nie ma poprawy. Stopień uszkodzenia i potrzebę badań obrazowych ocenia lekarz, a ten tekst nie zastępuje badania.
Ile trwa skręcenie kostki?
Czas gojenia zależy od stopnia uszkodzenia i od rehabilitacji, a według danych klinik rehabilitacji rośnie z każdym stopniem.
| Stopień | Typowy czas gojenia | Co zwykle towarzyszy leczeniu |
|---|---|---|
| 1. | 1–3 tygodnie | poprawa często po kilku dniach, ostrożne chodzenie |
| 2. | 3–6 tygodni | orteza lub stabilizator i rehabilitacja, bo staw jest częściowo niestabilny |
| 3. | 6–12 tygodni, czasem dłużej | unieruchomienie gipsowe albo leczenie czynnościowe |
Skręcenie kostki 1. stopnia trwa więc zwykle do trzech tygodni, a 2. stopnia do sześciu. Przy zerwaniach z niestabilnością stawu leczenie może objąć także operację naprawczą.
Jak wygląda rehabilitacja po skręceniu kostki?
Rehabilitacja ma trzy etapy: opanowanie bólu i obrzęku, przywrócenie ruchomości i siły, a na końcu równowaga i powrót do aktywności. Przejście do kolejnego etapu zależy od kryterium, nie od dnia w kalendarzu. Kryteria ustala z Tobą fizjoterapeuta.
1. Opanowanie bólu i obrzęku
Na tym etapie kostka jest odciążona, a ruch ogranicza się do delikatnych ćwiczeń w granicach bólu. Dalej można iść, gdy ból i obrzęk słabną, a stopę da się obciążyć bez ostrego bólu.
2. Ruchomość i siła
Tu przywracasz pełny ruch w stawie i wzmacniasz mięśnie goleni. Etap kończy się, gdy ruchomość jest podobna jak w zdrowej nodze.
3. Równowaga i powrót do aktywności
Najważniejszy jest trening propriocepcji, czyli czucia głębokiego, oraz ćwiczenia równowagi i koordynacji na niestabilnym podłożu, na przykład na poduszce sensomotorycznej. Taki trening zmniejsza ryzyko ponownego urazu. Moje kryterium przejścia do biegania to chód bez utykania i obrzęk, który następnego dnia nie narasta.
Dlaczego kostka skręca się ponownie?
Niewyleczone więzadła i osłabione czucie głębokie zostawiają staw przewlekle niestabilny, a niestabilna kostka skręca się łatwiej. Nawet skręcenie 1. stopnia, zignorowane, może skończyć się nawykowymi skręceniami, bo raz skręcona kostka ma tendencję do kolejnych uszkodzeń.
Odradzam powrót do biegania „bo już nie boli”, jeśli nie było treningu równowagi. Brak bólu nie znaczy jeszcze, że staw odzyskał stabilność.
Pytania po skręceniu kostki
Czy można chodzić ze skręconą kostką?
To zależy od stopnia. Przy lekkim skręceniu tak, ostrożnie i w granicach bólu, a pełne obciążanie wraca stopniowo po pierwszych dniach ochrony. Gdy nie da się zrobić 4 kroków, potrzebne jest badanie, bo przyczyną może być złamanie.
Czy skręconą kostkę się nastawia?
Nie, bo przy skręceniu kości nie są przemieszczone. Nastawia się zwichnięcie, czyli przemieszczenie powierzchni stawowych względem siebie. Złamanie, czyli przerwanie ciągłości kości, leczy się jeszcze inaczej. Dlatego przy wątpliwościach badanie lekarskie wyjaśni, z którym urazem masz do czynienia, a RTG wykluczy złamanie.
