Najkrócej
Kręcz szyi (łac. torticollis, caput obstipum) to przymusowe przechylenie głowy i szyi w stronę barku, często z obrotem brody w stronę przeciwną. U dorosłych zwykle bierze się z przeciążenia albo niewygodnej pozycji i mija w kilka dni. Kręcz u niemowlęcia i kręcz dystoniczny wymagają diagnozy i prowadzenia przez specjalistę.
Jakie są rodzaje kręczu szyi?
Kręcz dzieli się na wrodzony i nabyty, a w każdej grupie przyczyny, przebieg i osoba prowadząca leczenie są inne. Wrodzony ma trzy postacie: mięśniową, kostną i ułożeniową. Kostny wynika z wady budowy kręgów szyjnych, na przykład zespołu Klippla-Feila (wrodzonego zrostu kręgów). Ułożeniowy bierze się z asymetrycznego ułożenia płodu i nie ma zmian w mięśniu. Do nabytych należą ostry kręcz dorosłych oraz kręcz spastyczny, czyli dystonia szyjna.
| Postać | Kogo dotyczy | Przebieg | Kto prowadzi |
|---|---|---|---|
| Ostry kręcz nabyty | dorośli | boli przy próbie ruchu, zwykle kilka dni, z nawrotami | lekarz POZ, fizjoterapeuta |
| Wrodzony mięśniowy lub ułożeniowy | niemowlęta | mięśniowy nie boli; intensywne leczenie do 12. miesiąca życia | pediatra, fizjoterapeuta dziecięcy |
| Wrodzony kostny | dzieci od urodzenia | wada budowy kręgów, obecna od urodzenia | ortopeda |
| Dystonia szyjna | najczęściej osoby w średnim wieku | przewlekły, narasta powoli | neurolog |
Skąd się bierze kręcz szyi u dorosłych?
Najczęściej z przeciążenia: ostry kręcz pojawia się po śnie w niewygodnej pozycji albo po długim trzymaniu głowy w jednym ustawieniu. Odpowiada za niego mięsień mostkowo-obojczykowo-sutkowy (MOS), który biegnie od mostka i obojczyka do wyrostka sutkowego kości skroniowej oraz obraca i przechyla głowę. Większość osób nie pamięta żadnego konkretnego zdarzenia, które wywołało kręcz.
Najczęstsze sytuacje, po których pojawia się ostry kręcz:
- spanie na zbyt wysokiej lub zbyt płaskiej poduszce, na brzuchu z głową skręconą w bok,
- długa praca z głową wysuniętą lub skręconą w stronę ekranu,
- telefon przytrzymywany barkiem przy uchu,
- nagłe przeciążenie szyi przy sporcie albo dźwiganiu,
- infekcja gardła, górnych dróg oddechowych lub zapalenie ucha, którym towarzyszy przejściowy kręcz,
- kompensacyjne ustawienie głowy przy wadach wzroku lub słuchu.
„Przewianie” to potoczne wyjaśnienie. Zimno i klimatyzacja rzadko są główną przyczyną.
Jak rozpoznać ostry kręcz szyi?
- głowa jest przechylona w stronę barku, broda skręcona w drugą stronę,
- skręt w jedną stronę jest ograniczony lub niemożliwy,
- próba ruchu głową boli,
- objawy pojawiły się nagle, często po przebudzeniu.
Rozpoznanie u dorosłych opiera się na wywiadzie i badaniu fizykalnym. RTG lub rezonans magnetyczny zleca się tylko w części przypadków (znanylekarz.pl).
Jak długo trwa kręcz szyi?
U dorosłych ostry kręcz zwykle ustępuje sam w ciągu kilku dni. Ma jednak skłonność do nawrotów, więc przyczynę warto zlikwidować, a nie tylko przeczekać ból. Czas trwania w innych postaciach podaje tabela wyżej.
- Przejściowy (przy infekcji gardła, zapaleniu ucha, po „przewianiu”): zanika zwykle po 1–2 dniach.
- Ostry mięśniowy po przeciążeniu: ból słabnie stopniowo, a ruchomość wraca.
- Gdy nie mija: ból trwający ponad tydzień albo wracający co jakiś czas wymaga wizyty u lekarza.
Co pomaga przy ostrym kręczu szyi?
Stawiam na ruch zamiast unieruchomienia, bo kark trzymany długo bez ruchu sztywnieje jeszcze bardziej. Gdy szyja nie skręca się w bok, ale broda nie dochodzi też do mostka, sprawdź, czym zwykła sztywność karku różni się od objawu oponowego.
- Przyłóż ciepły kompres na bolący mięsień.
- Poruszaj głową powoli w zakresie, który nie wywołuje silnego bólu, i nie forsuj skrętu.
- Na noc podeprzyj głowę tak, by szyja była w osi tułowia, nie wygięta w bok.
- Zmieniaj pozycję przy pracy zamiast trzymać głowę w jednym ustawieniu.
- Gdy ostry ból minie, sięgnij po łagodne ćwiczenia izometryczne szyi, czyli napięcia mięśni bez ruchu.
Przy silnym bólu stosuje się niesteroidowy lek przeciwzapalny. Jego wybór i sposób przyjmowania ustal z farmaceutą albo lekarzem. Kołnierza nie noś bez zalecenia. Nie daj się też nastawiać osobom bez uprawnień.
Kręcz szyi u niemowlęcia
Wrodzony kręcz mięśniowy występuje u około 0,4–2% noworodków i częściej u chłopców (fitmedica.pl). Wynika ze skrócenia i zwłóknienia MOS, a w odróżnieniu od kręczu dorosłych jest bezbolesny. Stwierdza się go najczęściej w pierwszych 3 miesiącach życia, a objawy bywają widoczne zaraz po urodzeniu albo w ciągu 4 tygodni.
Co zauważa rodzic:
- główka stale przechylona w jedną stronę, a broda skręcona w drugą,
- trudność w odwracaniu głowy w jedną stronę, na przykład za zabawką,
- zgrubienie w mięśniu po jednej stronie szyi,
- asymetria układania główki w łóżeczku.
Zgrubienie w MOS (guz rzekomy, tumor neonatorum) niepokoi rodziców jak guz, a zanika zwykle w ciągu około 3 miesięcy. O jego charakterze rozstrzyga USG mięśnia. Preferencja jednej strony przy karmieniu czy zasypianiu to inna sprawa niż kręcz: bywa fizjologiczna.
Niemowlę z kręczem leczy się ćwiczeniami rozciągającymi, odpowiednim układaniem i pielęgnacją, pod okiem fizjoterapeuty dziecięcego, który uczy też rodziców. Część kręczy, tak zwane twarde, nie reaguje na leczenie nieoperacyjne. Wtedy przecina się MOS, około pierwszych urodzin. Nieleczony kręcz wrodzony prowadzi do asymetrii twarzy i czaszki, skoliozy szyjnej i wady zgryzu.
Czym jest kręcz karkowy w dystonii szyjnej?
To ogniskowa dystonia: mimowolne skurcze mięśni szyi, które ustawiają głowę w nieprawidłowej pozycji. Dotyka najczęściej osób w średnim wieku. Nazywa się ją też kręczem spastycznym lub kurczowym.
Od ostrego kręczu odróżnia ją przebieg. Dystonia narasta powoli, nie mija po kilku dniach, towarzyszą jej ruchy mimowolne, a czasem drżenie głowy. Leczy ją neurolog, najczęściej wstrzyknięciami toksyny botulinowej, a czasem także lekami zwiotczającymi mięśnie (bardomed.pl).
Kiedy z kręczem szyi trzeba iść pilnie do lekarza?
Natychmiast, na SOR lub pod numer 112, gdy do sztywnej szyi dochodzi gorączka z bólem głowy. Pozostałe sygnały to powód do pilnej wizyty:
- kręcz po urazie, wypadku lub upadku,
- drętwienie, mrowienie lub osłabienie rąk,
- ból narastający mimo odpoczynku,
- ból trwający ponad tydzień albo nawracający,
- niemowlę powyżej 3. miesiąca życia, które nadal przechyla główkę (konsultacja z fizjoterapeutą dziecięcym).
Ten opis nie zastępuje badania. Większość kręczy jest niegroźna, ale przy tych objawach nie czekaj, aż minie samo.
Do kogo iść z kręczem szyi i czy potrzebne jest skierowanie?
Rehabilitacja na NFZ wymaga skierowania (zasady jego wystawiania opisuje tekst o skierowaniu na rehabilitację NFZ).
- Dorosły: lekarz POZ, potem fizjoterapeuta lub ortopeda.
- Niemowlę: pediatra, potem fizjoterapeuta dziecięcy.
- Podejrzenie dystonii: neurolog.
W dokumentacji kręcz szyi ma kod ICD-10 M43.6, wrodzone zniekształcenie MOS kod Q68.0, a kręcz kurczowy G24.3.
Czym kręcz szyi różni się od zwykłego bólu karku?
Kręcz to wymuszone ustawienie: głowa jest przechylona w bok, a skręt w drugą stronę zablokowany. Przy zwykłym bólu karku głowa nie jest w ten sposób ustawiona, choć oba stany mogą mieć wspólne przyczyny, na przykład przeciążenie. Szerszą listę przyczyn opisuje tekst o przyczynach bólu karku i szyi.
