Najkrócej
Ból karku, czyli ból z tyłu szyi, to najczęściej niespecyficzny ból z przeciążenia mięśni i stawów odcinka szyjnego. Zwykle słabnie w ciągu kilku tygodni, jeśli się ruszasz. Najczęściej wywołuje go praca z pochyloną głową i stres. Sztywność karku z gorączką, ból po urazie albo drętwienie lub osłabienie ręki to sygnały do pilnej pomocy, a nie do domowych sposobów.
Gdzie jest kark i co w nim boli?
Kark to tylna część szyi, od potylicy do linii barków. Szyja dzieli się na szyję właściwą i kark, więc ból z tyłu to inna okolica niż ból z przodu. W karku pracują mięśnie, stawy i krążki międzykręgowe odcinka szyjnego kręgosłupa (kręgi C1–C7).
Mięśnie z tyłu szyi anatomia zalicza do mięśni grzbietu. Najgłębiej leżą mięśnie podpotyliczne, rozpięte między kością potyliczną a drugim kręgiem szyjnym. Prostują górny odcinek szyjny, odpowiadają za ruch potakiwania i cofanie głowy. Wyżej, bliżej powierzchni, biegnie mięsień czworoboczny, który łączy kark z barkami i łopatkami.
Ból z przodu szyi ma zwykle inne źródło. Częściej stoi za nim zapalenie gardła, krtani, ucha lub tarczycy niż kręgosłup. Przy takim bólu lepiej zacząć od lekarza rodzinnego niż od szukania przyczyny w mięśniach karku.
Jakie są najczęstsze przyczyny bólu karku?
Najczęściej jest to niespecyficzny ból szyi, czyli ból z przeciążenia bez jednej uszkodzonej struktury. W ciągu życia dotyka około jednej trzeciej ludzi, jak podają badacze z Pomeranian Journal of Life Sciences. Przyczyna jest zwykle mechaniczna, nie chorobowa.
Najczęstsze źródła bólu z tyłu szyi, od najpowszechniejszych do rzadszych:
- długie pochylenie głowy przy ekranie i telefonie,
- napięcie mięśni wywołane stresem,
- niewygodna pozycja podczas snu i przewianie,
- mało ruchu,
- zmiany zwyrodnieniowe odcinka szyjnego,
- uraz, na przykład whiplash przy najechaniu na tył auta.
Głowa dorosłego waży około 5 kg. Gdy pochylasz ją mocno nad smartfonem („text neck”), obciążenie odcinka szyjnego sięga nawet 27 kg. Mięśnie karku napinają się wtedy mocniej. Zmęczone oczy zmuszają też do wysuwania głowy do przodu, co napina mięśnie podpotyliczne. Przewlekły stres zwiększa napięcie mięśni czworobocznych. Napięty kark wywołuje z kolei napięciowy ból głowy z tyłu głowy, bo przechodzą tamtędy gałązki nerwów potylicznych.
Przewianie to zwykle bolesne napięcie mięśni po chłodzie i przeciągu. Zmian zwyrodnieniowych nie da się cofnąć, ale leczy się je zachowawczo, rehabilitacją.
Mam jedno kryterium, które pomaga odróżnić przeciążenie od czegoś poważniejszego: ból z przeciążenia słabnie po zmianie pozycji i krótkiej przerwie. Ból, który nie reaguje na nic i narasta, wymaga innego podejścia (patrz sekcja o sygnałach alarmowych).
Jakie rodzaje bólu karku się wyróżnia?
Wytyczne amerykańskich fizjoterapeutów (JOSPT, 2017) dzielą ból szyi na 4 grupy według objawu wiodącego. Pomaga to opisać ból fizjoterapeucie.
| Rodzaj | Co dominuje |
|---|---|
| Ruchomość | ból z ograniczeniem ruchomości |
| Koordynacja ruchu | zaburzenie koordynacji ruchu, na przykład po urazie typu whiplash |
| Ból głowy | ból głowy szyjnopochodny |
| Ból promieniujący | ból promieniujący do ręki (drętwienie, mrowienie) |
Ból ostry trwa do 6 tygodni.
Co oznacza ból karku promieniujący do ręki?
Drętwienie, mrowienie albo ból schodzący do ręki wskazuje na podrażnienie korzenia nerwowego, czyli radikulopatię szyjną, potocznie rwę barkową. Przy pochylonej głowie krążek międzykręgowy przesuwa się ku tyłowi i może uciskać korzeń nerwowy. Objawia się to drętwieniem, mrowieniem, bólem i osłabieniem siły w ręce. Osłabienie siły w ręce to już powód do pilnej konsultacji.
Co na ból karku pomaga w domu?
Najlepiej działa ruch w granicach bólu zamiast unieruchamiania, do tego ciepło i przerwy w pracy przy ekranie, zgodnie z wytycznymi NICE CKS. Jak ustawić monitor, krzesło i klawiaturę, opisuje tekst o tym, jak powinna wyglądać ergonomia stanowiska przy komputerze. Warunek: brak sygnałów alarmowych (lista w sekcji „Kiedy z bólem karku iść do lekarza?”).
- Ruszaj się normalnie, nie leż.
- Nie zakładaj kołnierza ortopedycznego, bo nie jest zalecany.
- Ogrzej kark, na przykład termoforem albo ciepłym prysznicem, bo ciepło rozluźnia mięśnie.
- Co godzinę przy biurku wykonaj 10 ruchów głową w prostych płaszczyznach (zgięcie i wyprost, skłony boczne, skręty) i 10 uniesień barków.
- Unikaj krążeń głową po długim bezruchu, bo mogą wywołać zawroty.
- Nie „strzelaj” karkiem, bo gwałtowne ruchy mogą nasilić uraz.
- Śpij z podparciem kręgów szyjnych, nie tylko głowy.
- Zdejmij torbę z jednego ramienia.
Leki przeciwbólowe bez recepty i NLPZ (także w żelu) mogą doraźnie złagodzić ból, ale nie usuwają jego przyczyny. Jednego „najlepszego leku” na ból karku nie ma. Przed użyciem przeczytaj ulotkę albo zapytaj farmaceutę, zwłaszcza gdy chorujesz przewlekle lub bierzesz inne leki. Sama najpierw wybieram ciepło i ruch, a dopiero potem tabletkę, bo lek tylko wycisza objaw, a przeciążenie zostaje.
Czy ból karku sam przejdzie?
Tak, ostry ból z przeciążenia zwykle wyraźnie słabnie w ciągu kilku tygodni, jeśli pozostajesz aktywny. Warunkiem jest brak sygnałów alarmowych i poprawa z tygodnia na tydzień. Ból bez poprawy po około 6 tygodniach to powód wizyty u lekarza.
Kiedy z bólem karku iść do lekarza?
Natychmiast, gdy sztywności karku towarzyszy gorączka i ból głowy albo gdy ból pojawił się po urazie. Gdy drętwieją lub słabną ręce, zgłoś się pilnie do lekarza. Według wytycznych sygnały alarmowe, od najpilniejszego, to:
- Sztywność karku z gorączką, bólem głowy, światłowstrętem lub wysypką (podejrzenie zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych): dzwoń na 112 lub jedź na SOR.
- Ból po urazie, na przykład po wypadku albo upadku: jedź na SOR.
- Nagły, bardzo silny ból głowy z zawrotami, zaburzeniami widzenia lub mowy: dzwoń na 112.
- Osłabienie lub drętwienie rąk, niezgrabność dłoni, chwiejny chód, kłopot z oddaniem moczu: zgłoś się pilnie do lekarza.
- Gorączka, chudnięcie bez przyczyny, nowotwór w wywiadzie albo ból nocny niezależny od pozycji: idź do lekarza rodzinnego bez zwłoki.
Przy bólu bez tych objawów, który nie mija po kilku tygodniach, pierwszym krokiem jest lekarz rodzinny. W razie potrzeby skieruje do neurologa, ortopedy, reumatologa lub neurochirurga, a także na fizjoterapię na NFZ.
Ten tekst ma charakter edukacyjny i nie zastępuje badania przez lekarza ani fizjoterapeutę.
Ból karku, kręcz szyi czy sztywność karku?
Kręcz szyi to nagłe, bolesne „zablokowanie” z przekrzywioną głową. Sztywność karku to głównie ograniczony ruch. Ból karku to szersze pojęcie, które obejmuje oba stany. Sztywność z gorączką to sygnał alarmowy z poprzedniej sekcji.
Dlaczego kark boli tylko z jednej strony?
Najczęściej przez asymetryczne obciążenie: torbę noszoną na jednym ramieniu, monitor ustawiony z boku albo spanie z głową skręconą w jedną stronę. Do jednostronnego bólu przyczynia się też napięcie mięśnia dźwigacza łopatki, który biegnie od karku do łopatki. Zacznij od tych nawyków po stronie bólu. To zmiana, którą możesz zrobić od razu, bez żadnego sprzętu.
