Najkrócej
Rwa kulszowa to nie osobna choroba, tylko zespół objawów: ból, a często też drętwienie lub osłabienie. Biegnie wzdłuż nerwu kulszowego od lędźwi przez pośladek i tył uda do łydki lub stopy. Zwykle dotyczy jednej strony. Najczęściej wywołuje ją przepuklina krążka międzykręgowego. U większości osób epizod słabnie w ciągu 4–6 tygodni. Drętwienie krocza, kłopot z oddaniem moczu lub stolca i narastające osłabienie nogi wymagają jednak pilnej pomocy.
Dlaczego boli noga, skoro problem jest w kręgosłupie?
Bo nerw kulszowy powstaje z korzeni nerwowych segmentów L4–S3 w lędźwiach i kości krzyżowej, a potem biegnie aż do stopy. Podrażnienie przy kręgosłupie czuje się więc na całej jego długości. To najgrubszy i najdłuższy nerw człowieka, biegnie pod mięśniami pośladka i tyłem uda. Przyczyna ucisku leży wyżej, w kręgosłupie, więc samo masowanie łydki jej nie usuwa.
Ból korzeniowy wynika zwykle z połączenia zmian mechanicznych, zapalnych i niedokrwiennych, a sam ucisk nie zawsze boli. Ucisk korzenia widać w obrazowaniu także u osób bez dolegliwości, a ból korzeniowy bywa bez ucisku. Po angielsku to sciatica, w medycynie ischialgia, ischias albo nerwoból kulszowy, a potocznie „korzonki”.
Jakie objawy daje rwa kulszowa?
Rwący ból schodzący od lędźwi lub pośladka do łydki albo stopy, zwykle po jednej stronie. Towarzyszą mu:
- parestezje, czyli drętwienie, mrowienie i pieczenie nogi,
- osłabienie siły mięśni nogi,
- nasilenie bólu przy kaszlu, kichaniu, skłonie, dźwiganiu, skręcie tułowia, długim siedzeniu i parciu w toalecie, bo rośnie wtedy ciśnienie w dysku,
- przeciwbólowe skrzywienie tułowia, czyli przechylenie ciała wywołane silnym skurczem mięśni.
To skrzywienie nie jest skoliozą i zwykle mija, gdy rwa ustępuje. Ból nie musi też obejmować pleców: rwa może boleć głównie w nodze, na przykład tylko w łydce, przy niewielkim bólu pleców albo bez niego.
Która noga boli przy rwie kulszowej?
Ta po stronie podrażnionego korzenia, zwykle jedna, lewa albo prawa. Ból w obu nogach to sygnał do pilnej oceny.
Co najczęściej wywołuje rwę kulszową?
W zdecydowanej większości przepuklina krążka międzykręgowego, która uciska korzeń nerwu w kanale kręgowym. Zmiany w krążkach odcinka lędźwiowego omawia tekst o dyskopatii lędźwiowej.
| Przyczyna | Co się dzieje z nerwem | Uwaga |
|---|---|---|
| Przepuklina krążka międzykręgowego | jądro miażdżyste przesuwa się poza obrys krążka i uciska korzeń | najczęstsza przyczyna |
| Zmiany zwyrodnieniowe i stenoza kanału kręgowego | zwężenie kanału uciska korzenie nerwowe | |
| Kręgozmyk | przesunięty kręg zwęża miejsce, którędy wychodzi korzeń | jedna z przyczyn ucisku |
| Zespół mięśnia gruszkowatego | mięsień w pośladku podrażnia nerw | objawy podobne do rwy, ale bez udziału dysku |
| Uraz | uszkodzenie struktur wokół nerwu lub korzenia | |
| Nowotwór | ucisk nerwu przez zmianę nowotworową | przyczyna rzadka |
Ryzyko rośnie z wiekiem, otyłością, pracą z dźwiganiem i skrętami tułowia, długim prowadzeniem pojazdów oraz siedzącym trybem życia. Rwa częściej występuje też w ciąży i przy cukrzycy.
Jakie są rodzaje rwy kulszowej?
Dzieli się ją według czasu trwania, strony i nasilenia objawów neurologicznych.
| Rodzaj | Cecha |
|---|---|
| Ostra | świeży epizod objawów |
| Przewlekła | objawy utrzymują się długo, to mniejszość przypadków |
| Nawracająca | wraca po okresie bez objawów |
| Jednostronna | typowa postać, boli jedna noga |
| Obustronna | boli obie nogi |
| Porażenna | towarzyszy jej niedowład, czyli osłabienie siły mięśni |
W klasyfikacji ICD-10 (Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób) rwa kulszowa ma kod M54.3, a lumbago z rwą kulszową M54.4. Ten kod może pojawić się na skierowaniu lub zwolnieniu.
Jak lekarz rozpoznaje rwę kulszową?
Zwykle wystarczą wywiad i badanie fizykalne. Lekarz sprawdza:
- ból nogi przy uniesieniu wyprostowanej kończyny w leżeniu, czyli objaw Lasègue’a,
- siłę mięśni nogi i stopy,
- odruchy,
- czucie w nodze.
Rezonans magnetyczny jest potrzebny przy silnych, przedłużających się lub narastających objawach. Wytyczne NICE (NG59) zalecają, by w podstawowej opiece nie zlecać rutynowo badań obrazowych przy bólu krzyża z rwą kulszową, jeśli wynik nie zmieni postępowania. Obraz z rezonansu nie zawsze tłumaczy ból.
Radzę przyjść na wizytę z opisem, gdzie dokładnie schodzi ból i co go nasila. Na tym opiera się rozpoznanie.
Kiedy z rwą kulszową trzeba pilnie do lekarza?
Cztery pierwsze objawy z listy wymagają natychmiastowej reakcji: SOR albo numer 112. Dwa ostatnie wymagają pilnej wizyty u lekarza.
- Drętwienie krocza, pośladków lub wewnętrznej strony ud (znieczulenie siodłowe): jedź na SOR lub wezwij 112.
- Zatrzymanie moczu albo trudność z jego utrzymaniem: jedź na SOR lub wezwij 112.
- Nietrzymanie stolca: jedź na SOR lub wezwij 112.
- Szybko narastające osłabienie nogi: jedź na SOR lub wezwij 112.
- Opadanie stopy albo niemożność stanięcia na palcach lub piętach (rwa porażenna): zgłoś się pilnie do lekarza.
- Rwa w obu nogach lub całkowite zdrętwienie nogi: zgłoś się pilnie do lekarza.
Cztery pierwsze objawy mogą oznaczać zespół ogona końskiego. NHS wymienia w nim także zaburzenia seksualne i ból w obu nogach. Gdy pojawi się którykolwiek z tych objawów, nie czekałabym na skierowanie. W pozostałych sytuacjach pierwszym krokiem jest lekarz POZ.
Ile trwa rwa kulszowa i od czego zaczyna się leczenie?
U większości osób ból korzeniowy słabnie w ciągu 4–6 tygodni, a część chorych jeszcze przez jakiś czas ma drętwienie (e-medest.pl). Rwa ma jednak skłonność do nawrotów, a u mniejszości osób przechodzi w postać przewlekłą. Terminu wyzdrowienia nie da się z góry określić, ale przebieg tydzień po tygodniu i to, co go skraca, opisujemy w tekście ile trwa rwa kulszowa.
Leczenie zaczyna się od postępowania zachowawczego: ruchu, leków przeciwbólowych dobranych z lekarzem i fizjoterapii.
Co można pomylić z rwą kulszową?
Najczęściej zwykły ból krzyża, który nie schodzi poniżej kolana. Zdarza się bardzo często, ale nie każdy taki ból to rwa.
- Lumbago: zwykły ból krzyża, schodzący co najwyżej do kolana.
- Zespół mięśnia gruszkowatego: objawy podobne do rwy, ale bez udziału dysku.
- Rwa udowa: ból z przodu uda i w pachwinie, czyli w obszarze nerwu udowego.
- Ból biodra: dolegliwość skupiona w okolicy stawu, a nie wędrująca wzdłuż nerwu do stopy.
Czy przy rwie kulszowej można ćwiczyć?
Tak, ruch w granicach bólu jest częścią leczenia. Fizjoterapia należy do leczenia pierwszego wyboru, a dobór ćwiczeń zależy od tego, które pozycje łagodzą objawy. Na szukaniu takiego kierunku ruchu opiera się metoda McKenziego. Ćwiczenie, które wzmaga ból schodzący w nogę, trzeba przerwać.
